Dzień Czerwonego Kapturka 2021

Baśń o Czerwonym Kapturku, którą znamy z dzieciństwa i którą tak chętnie czytamy swoimi dzieciom różni się znacząco od pierwowzorów. Wpływ na to miały zmiany kulturowe i ewolucja wzorców wychowawczych. Bracia Grimm swoją wersję Czerwonego Kapturka wielokrotnie przeredagowywali i poddawali cenzurze, gdyż oryginalna publikacja nie była przeznaczona dla dzieci. W efekcie wprowadzonych zmian Czerwony Kapturek uzyskał szczęśliwe zakończenie, ku uciesze najmłodszych czytelników. Przypomnijmy zatem, że Czerwony Kapturek to dziewczynka, która nosi czerwoną czapeczkę. Pewnego dnia wnuczka udaje się do babci mieszkającej w lesie, aby zanieść jej koszyczek z jedzeniem. Czerwony Kapturek wbrew zaleceniom mamy zbacza z drogi i wdaje się w rozmowę z wilkiem. Wilk dowiedziawszy się, gdzie mieszka babcia, wyprzedza Czerwonego Kapturka, zjada babcię i ubrany w jej sukienkę i czepek kładzie się do łóżka z nadzieją na lepszy kąsek. Po przybyciu dziewczynki do domku, ma miejsce słynny dialog między wilkiem i dziewczynką, w którym wilk sugeruje, że i dziewczynkę czeka pożarcie. Tak też się staje, wilk zjada dziewczynkę. Babcia i wnuczka zostają jednak uratowane przez leśniczego, który wydobywa je żywe z brzucha wilka. Przypomnieliśmy sobie wersję bajki przeznaczoną dla dzieci. A co wiemy o pierwowzorach Czerwonego Kapturka?

Dzień Czerwonego Kapturka 2021

Charles Perrault Mały czerwony Kapturek (Le petit Chaperon Rouge)

Catherine Orenstein w książce Little Red Riding Hood Uncloaked (Czerwony Kapturek zdemaskowany) dowodzi, że bracia Grimmowie usłyszeli baśń od wykształconej, młodej i dość zamożnej francuskiej emigrantki. Owa emigrantka, czyli Marie Hassenpflug była zapewne doskonale zaznajomiona z bajkami Charlesa’a Perraulta. Charles Perrault (francuski pisarz) jako pierwszy opublikował drukowaną wersję baśni pt. Le petit Chaperon Rouge (Mały czerwony Kapturek) w zbiorze: Bajki Babci Gąski w 1697 roku. Była to dydaktyczna opowieść, której adresatem miały być młode dziewczęta, narażone na podstępne działania uwodzicieli. W wersji Perraulta wilk pożera najpierw babcię, a następnie dziewczynkę, która zjawiła się w domu staruszki. Przed pożarciem wilk zachęcił dziewczynkę, aby położyła się przy nim w łóżku, co ewidentnie miało zabarwienie erotyczne. Co ciekawe w XVII wiecznej Francji o dziewczynie, która utraciła dziewictwo, mówiło się, że “zobaczyła wilka”.(*) Bajka kończy się ostatecznie rymowanym morałem:

“Morał stąd płynie – proszę słuchać,
urocze wdzięczne, me dziewuszki
-że obcych ludzi pogaduszki
należy puszczać mimo ucha.
(…)Radzę wam zapamiętać,
że jest podstępny wilk niektóry:
ukrywa wilcze swe pazury,
by słodkim słówkiem zwieść dziewczęta.
Ani go poznać! Mina święta tkliwie,
łagodnie patrzy w oczy,
za panną uliczkami kroczy
przymilny, słodki jak cukierek.
Lecz wierzcie: to wilczysko szczere”(**)

Czerwony Kapturek – podania ludowe

Dzień Czerwonego Kapturka 2021

Czerwony Kapturek opowiedziany braciom Grimm przez panią Hassenpflug był opowieścią arystokratyczną i brzmiał nieco inaczej niż ujęli to dwaj niemieccy pisarze. O tym, że Czerwony Kapturek swoimi korzeniami sięgać może jednak do francuskich podań ludowych, świadczy publikacja bajek ludowych we Francji w latach 50-tych XX wieku. Publikacja wskazuje na to, że Czerwony Kapturek mógł być już od setek lat przekazywany ustnie w Europie i Azji. Co więcej podobne historie odnotowano również we Włoszech oraz Chinach. Ludowe wersje Czerwonego Kapturka różniły się jednak wyraźnie od bajki Perraulta, jak i braci Grimmów. Wilk we wczesnych opowiadaniach ludowych pozostawia Kapturkowi do zjedzenia “mięso” (pokrojone ciało babci) i wino (krew babci). Dziewczynka zjada nieświadomie własną babcię, następnie na prośbę wilka wyrzuca ubrania do ognia. W niektórych wersjach wilk zjada Czerwonego Kapturka, zwabiwszy ją uprzednio do łóżka babci i na tym opowieść się kończy. W innych podaniach Czerwony Kapturek nie jest naiwną panienką, oszukaną przez żądnego jej cnoty wilka ani bezbronną dziewczynką, potrzebującą pomocy myśliwego. W obliczu zagrożenia ze strony wilkołaka (wersja francuska), ogrzycy (wersja włoska) lub tygrysa (wersja chińska) dziewczynka ratuje się sama. Gdy potwór wciąga dziewczynę do łóżka, ta próbuje uciec na zewnątrz pod pretekstem “chęci zrobienia kupy”. Zwierzę ostatecznie zgadza się, ale na wszelki wypadek przywiązuje grubą nić do nogi dziewczynki. Czerwony Kapturek odwiązuje nić, ucieka do domu i zatrzaskuje drzwi przed potworem. (***)

Psychoanaliza a Czerwony Kapturek

Bajkami i baśniami od dawna interesuje się psychoanaliza. Austriacki psychoanalityk Bruno Bettelheim w swojej książce Cudowne i pożyteczne. O znaczeniach baśni, poświęcił cały rozdział analizie Czerwonego Kapturka. Psychiatra znalazł w książce wiele wątków świadczących o tym, że jest to opowieść o dojrzewaniu emocjonalnym i seksualnym dziewcząt. My wymienimy tu kilka z nich:

  1. Czerwony Kapturek to nastolataka w okresie dojrzewania, co sugeruje czerwony kolor nakrycia głowy,
  2. przemiana dziecka w kobietę, następuje w momencie, gdy dziewczynka wyskakuje z brzucha wilka (ponowne narodzenie),
  3. rozmowa między wilkiem i dziewczynką ma wyraźny podtekst seksualny,
  4. wybór między drogą szpilek czy drogą igieł, czyli wybór między drogą niewinności czy drogą doświadczenia, w tym seksualnego,
  5. kanibalizm.(****)

W Dniu Czerwonego Kapturka zachęcamy, szczególnie nastolatki do ponownego przestudiowania, ale tym razem oryginalnej wersji baśni, która niekoniecznie kończy się happy endem!

(*)Biologia baśni. Czerwony kapturek traci niewinność, wyborcza.pl

(**) Czerwony Kapturek, pl.wikipedia.org

(***) Biologia baśni. Czerwony kapturek traci niewinność, wyborcza.pl

(****)Czerwony Kapturek – bajka o niewinnym tytule.Wersja oryginalna jest straszniejsza, rosomag.pl

Leave a Reply